Zawiercie

Z WikiZagłębie
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zawiercie
Herb
Herb Zawiercia
Województwo śląskie
Gmina
• rodzaj
Zawiercie
miejska
Prawa miejskie 1915
Prezydent Witold Grim
Powierzchnia 85,25 km²
Ludność
• liczba

51 tysięcy
Tablice rejestracyjne SZA
Strona internetowa miasta

Zawiercie-miasto na prawach powiatu w północnej części Zagłębia Dąbrowskiego.

Spis treści

Historia

Historia Zawiercia jako organizmu miejskiego rozpoczyna się zasadniczo dopiero w drugiej połowie XIX wieku, gdy w Zagłębiu rozpoczął się wielki ruch przemysłowy. To też dzieje Zawiercia są zarazem dziejami części przemysłu zagłębiowskiego. Nie należy jednak zapominać że historia współczesnych dzielnic Zawiercia jest często znacznie starsza niż XIX wieczna o czym może świadczyć wzmianka w dokumentach z 1193 roku o Kromołowie, 1220 r. o Żerkowicach, 1327 r. o Skarżycach czy 1335 r. o Blanowicach.

Zobacz Zawiercie na dawnej pocztówce (katalog)

Zobacz Zawiercie na dawnej fotografii (katalog)

Zobacz Zawiercie na dawnej reklamie (katalog)

Zobacz Zawiercie na dawnym dokumencie (katalog)

Czasy Piastów

....[do rozbudowy]

I Rzeczpospolita

W czasach I Rzeczypospolitej teren obecnego miasta wchodził w skład województwa krakowskiego i był częścią pilickich dóbr majątkowych znajdujących się w Małopolsce.

Czasy zaborów

Przynależność administracyjna

Mapa powiatu będzińskiego w guberni piotrkowskiej z lat 1867-1914.

Teren na którym powstało Zawiercie należał w XVI wieku do części pilickich dóbr majątkowych, które usytuowane były w Małopolsce w województwie krakowskim, powiecie lelowskimi i do 1795 roku pozostawały w granicach Rzeczypospolitej. Na skutek trzeciego rozbioru Polski zachodni skrawek województwa krakowskiego razem z księstwem siewierskim (wówczas już znajdującym się w granicach woj. krakowskiego) został zajęty przez Prusy. Ustanowiono tutaj wtedy okręg administracyjny nazwany Nowy Śląsk. Wraz z sukcesami armii Napoleona nastąpiło wyzwolenie i dzięki temu wieś Zawiercie i miasto Kromołów w 1807 roku znalazło się w Księstwie Warszawskim, departamencie krakowskim, powiecie lelowskim. Od 1815 do 1915 roku Zawiercie należało do Królestwa Polskiego w zaborze rosyjskim.

Zrywy niepodległościowe

W czasie trwania Powstania Styczniowego w 1863 roku w okolicach Zawiercia miała miejsce potyczka pod Kuźnicą Masłońską. Natomiast w obecnej dzielnicy Zawiercia Kromołowie znajdował się lokalny ośrodek władzy podziemnego państwa w okresie Powstania, a funkcję komisarza pełnił Edmund Zachert, właściciel dóbr kromołowskich.

Przemysł

Na rozwój przemysłu w Zawierciu i okolicach duży wpływ miało usytuowanie tego terenu w pobliżu szlaków handlowych ze Śląska do Krakowa oraz występowanie surowców mineralnych w postaci węgla brunatnego, rudy żelaza, kamienia wapiennego, czy glinki ogniotrwałej. Najszybszy jednak rozwój przemysłu przypadł na drugą połowę XIX wieku w wyniku przeprowadzenia przez teren Zawiercia linii Kolejowej Warszawsko-Wiedeńskiej.

Mapa Zachodniego Okręgu Górniczego z 1844 roku, na mapie widoczny Kromołów

W Zawierciu w XV i XVI wieku działały dwie kuźnice które produkowały żelazo oraz narzędzia wykorzystywane na potrzeby artylerii koronnej, jednak jedną z najważniejszych gałęzi przemysłu było włókiennictwo, które w późniejszym czasie osiągnęło wysoki rozwój. Jak możemy dowiedzieć się z raportu burmistrza Kromołowa Antoniego Bilnickiego z 1820 roku istniały tam warsztaty sukiennicze. Z raportu możemy dowiedzieć się także, że w 1810 roku dziedzic dóbr kromołowskich sprowadził cudzoziemców oraz założył fabrykę sukienniczą. W 1833 roku na terenie Zawiercia Kromołowskiego (Małego) dziedzic kromołowski Piotr Gostkowski uruchomił pierwszą na terenie Zagłębia Dąbrowskiego przędzalnie bawełny. Fabryka w kolejnych latach przechodziła w ręce różnych właścicieli oraz rozwijała się by następnie za sprawą braci Ginsbergów w 1878 roku powstało Towarzystwo Akcyjne Zawiercie.

Kolej

Na dynamiczny rozwój Zawiercia miało niewątpliwie uruchomienie kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, która przebiegała przez jego teren. Pierwszy pociąg przejechał przez Zawiercie 13 grudnia 1847 roku. Aktem notarialnym z dnia 25 września 1871 roku właściciel dóbr kromołowskich Edmund Zachert sprzedał Dyrekcji Dróg Żelaznych Warszawsko-Wiedeńskich teren o powierzchni 7 mórg i 108 prętów kwadratowych, na którym to przystąpiono do budowy dworca kolejowego na stacji Zawiercie przy ulicy Pocztowej. Początkowo był to niewielki drewniany budynek. W 1890 roku do użytku oddano stacje i dworzec II klasy, natomiast obecny budynek dworca pochodzi z 1914 roku, a jego projektantem był inż. Czesław Domaniewski, będący architektem na kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. W latach 2011-2012 przeprowadzono generalny remont dworca.

Zdjęcie panoramy Zawiercia z Blanowic dzielnicy miasta. Foto: Grzegorz Onyszko
Zdjęcie panoramy Zawiercia z Blanowic dzielnicy miasta. Foto: Grzegorz Onyszko

Wiek XX

....[do rozbudowy]

Nazwa

Nazwa Zawiercie po raz pierwszy w dokumentach została wymieniona w 1431 roku, kiedy to książę Bolko oraz jego żona Elżbieta dziedziczka z Pilicy nadali Nykelowi Czenarowi miejsce na zbudowanie karczmy w Bilanowicach(Blanowicach) miedzy kuźnicami Zawiercką i Blanowską. Nazwa Zawiercia, stolicy powiatu, ma według jednych pochodzić od tego, że w starożytności mieszkańcy sąsiedniego Kromołowa, oznaczając granicę swych posiadłości, w tym miejscu zawrócili czyli zawiercili. Prawdopodobniejsza jednak jest wersja, że nazwa Zawiercie pochodzi od słów "za Wartą", która tędy przepływa, a nadali ją mieszkańcy Włodowic. W XIV-XVI w. wioskę nazywano "Zawierczyce", a mówiono na nią gwarowo "Sawarczyce" lub "Sawercze"

Dzielnice i osiedla

Zabytki, szlaki i atrakcje turystyczne

Dawny Dom Udziałowy tzw."Złoty Róg"

Szlaki turystyczne

Inne atrakcje

Imprezy cykliczne

Miejsca Pamięci

Zawierciańskie biogramy

Kultura

Muzea i galerie

Biblioteki

42-400 Zawiercie ul. Polska 35

Wypożyczalnia Centralna ul. Szymańskiego 2

Podania i legendy z Zawiercia

Edukacja

Szkoły wyższe

Szkoły średnie

Gimnazja

Szkoły podstawowe

Kościół katolicki

Neogotycka Bazylika mniejsza pw. św. Apostołów Piotra i Pawła

Inne wyznania

Sport

Kluby sportowe

Obiekty sportowe

Ośrodek Sportu i Rekreacji w Zawierciu:

Imprezy sportowe

Rekreacja

Prasa i portale społecznościowe

Prasa

Portale społecznościowe

Prezydenci Zawiercia

Miasta partnerskie

Materiały filmowe

....[do rozbudowy]

Galeria

Ciekawostki

Na terenie Zawiercia w dzielnicy Marciszów w okolicach wysypiska śmieci naukowcy i studenci Wydziału Nauk o Ziemi Uniwersytetu Śląskiego w Sosnowcu odnaleźli szczątki dinozaura m.in. ząb oraz kręgi gada ssakokształtnego.

Bibliografia

Zobacz też

Linki zewnętrzne

Przypisy

  1. Miasta partnerskie. http://zawiercie.eu/.&#32;[dostęp 2013-08-25].</cite>
Nawigacja
Poznajemy Zagłębie Dąbrowskie
  • Projekt realizuje
  • Herb Zagłębia Dąbrowskiego