Cmentarz żydowski w Sosnowcu

Z WikiZagłębie
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
(Foto: Grzegorz Onyszko)

Spis treści

Informacje

Cmentarz Żydowski w Sosnowcu mieszczący się w kompleksie cmentarzy czterech wyznań jest położony na ulicy Gospodarczej zaraz cmentarzem katolickim gdzie znajduje się główna brama.

Nekropolia ma kształt wydłużonego prostokąta i z jedyną bramą wejściową oraz domem przedpogrzebowym położonym od strony ulicy Gospodarczej. Zewnątrz otoczony jest ponad dwumetrowym murem oraz studnię. A zaraz za domem przedpogrzebowym zauważyć można resztki pierwotnego muru (zachodniego).

Powierzchnia cmentarza wynosi około 1 ha i zachowało się około 300 nagrobków. Na cmentarzu znajdują się rozmaite formy nagrobne obok tradycyjnych macew mamy nagrobki w formie obelisków, ściętych drzew, czy wreszcie grobowce oraz jedyny zachowany ohel.

Przy wejściu na cmentarz zwraca uwagę pomnik upamiętniający ofiary Holocaustu. Po prawej stronie znajdują się dwa trzy metrowe obeliski wykonane z czarnego granitu należące do Estery z domu Rozenfeld i Maurycego Szwajcerów (założycieli jednej z zasłużonych sosnowieckich rodzin). Idąc dalej w kierunku centralnej części nekropoli warto zwrócić uwagę na nagrobek Abrahama Landau członka Komunistycznej Partii Polski zabitego przez sosnowieckich policjantów w dniu 11 kwietnia 1935 roku.

Na szczególną uwagę zasługują znajdujące się w centralnej najmniej zniszczonej części cmentarza grobowce wykonane z drogich materiałów jak np. granit czy marmur na leżące do najzamożniejszych z najbardziej zasymilowanych mieszkańców miasta. Szczególnie widoczny jest wspaniały grobowiec Leopolda Szpigla wykonany z czarnego marmuru, rodziny Szpiglów (w którym znajdują się prochy Mieczysława, Bronisława i Oskara) Reicherów, Libermanów (w tym i znanego sosnowieckiego społecznika i działacza Henryka Libermana) czy Adolfa Oppenheima.

Obok grobu tego ostatniego znajdują się dwa groby otoczone niską podmurówką, są to resztki ohelu mieszczącego grób zdobiony świętymi księgami rabina Dawida Pardesa oraz biała macewa z symbolem błogosławiących dłoni należący do trzyletniego chłopca Abrahama Elimelecha Jechezchiela Aharona Kohena syna rabina z Zawiercia. Wyróżniającą się, ciekawą budowlą mauzolealną jest ohel w stylu mauretańskim sosnowieckiego rabina Abrahama Majera Gitlera.

W chwili obecnej jest jedynym żydowskim cmentarzem grzebalnym na terenie Zagłębia Dąbrowskiego.

--Grzegorz Onyszko 20:41, 21 cze 2012 (MSD)

(Foto: Grzegorz Onyszko)

Historia

Powstanie cmentarza nie jest do końca jasne, najprawdopodobniej związane to było z zbyt wysokimi opłatami pobieranymi przez gminę żydowską w Będzinie do której sosnowieccy Żydzi należeli. Wobec zaistniałej sytuacji utworzono w miejscu dawnego cmentarza cholerycznego w 1886 roku cmentarz który niemal nieprzerwanie użytkowany jest do dnia dzisiejszego.

Kirkut posiada tylko jedno wejście z bramą zakończoną u góry menorą, zewnątrz otoczony jest ponad dwumetrowym murem którego fundatorem jest znany przedstawiciel sosnowieckiej burżuazji Adolf Oppenheim wielce zasłużony członek sosnowieckiej społeczności żydowskiej. Adam Bergman (znany sosnowiecki wydawca) opłacił przygotowanie terenu i wykopanie studni do celów rytualnych. W tym czasie dzięki wsparciu rodziny Rajcherów wybudowano dom przedpogrzebowy. Powstało także Bractwo Pogrzebowe (Chewra Kadisza) ze Stanisławem Reicherem na czele.

Z chwilą powstania w 1898 roku gminy żydowskiej w Sosnowcu cmentarz stał się jej oficjalnym miejscem pochówku. Sytuacji nie zmieniło nawet wybudowanie w roku 1936 nowego kirkutu w Sosnowcu – Milowicach przy ulicy Stalowej. Szczególnie szybko teren cmentarza zapełniał się w okresie I wojny światowej (a zwłaszcza pod jej koniec), kiedy to wyniku dewastacji przemysłu i rabunkowej gospodarce doszło do klęski głodu i ubóstwa oraz epidemi.

Podczas II wojny światowej cmentarz nie oparł się dewastacji. Jak twierdzi jeden z członków miejscowej społeczności żydowskiej, największe zniszczenia zostały dokonane jednak już w latach PRL.

Część nagrobków wyrwano i wykorzystano do utwardzenia jednej z sosnowieckich ulic zalane asfaltem pozostają tam do dziś. Macewy znikały też za sprawą pewnego nieuczciwego dozorcy cmentarza, który marmurowe i piaskowcowe płyty nielegalnie sprzedawał zakładom kamieniarskim oraz okolicznym mieszkańcom którym służyły do budowy budynków i chodników. W wyniku tych działań, w skrajnych częściach cmentarza widać ogromne braki płyt nagrobnych.

--Grzegorz Onyszko 20:41, 21 cze 2012 (MSD)

Sosnowiec-Pogoń. Pogrzeb na sosnowieckim kirkucie (około 1930 roku). (Grzegorz Onyszko)

Znane osoby pochowane na tym cmentarzu

--Grzegorz Onyszko 11:19, 23 cze 2012 (MSD)

Znane rodziny pochowane na tym cmentarzu

(Foto: Grzegorz Onyszko)

Galeria I

Galeria II

Nekropolia Czterech Wyznań w Sosnowcu

Cmentarz katolicki należy do zespołu cmentarzy Czterech Wyznań przy ul. Smutnej w Sosnowcu, obok niego znajdują się cmentarze innych wyznań:


Bibliografia

  1. Śmiałek Małgorzata: Sosnowieckie ABC (2). Sosnowiec 2003
  2. Rozmus Dariusz, Witkowski Sławomir: Kompleks cmentarzy w Sosnowcu przy ulicy Smutnej, Sosnowiec 2009
Nawigacja
Poznajemy Zagłębie Dąbrowskie
  • Projekt realizuje
  • Herb Zagłębia Dąbrowskiego