Góra św. Doroty: Różnice pomiędzy wersjami

Z WikiZagłębie
Nie podano opisu zmian
 
(Nie pokazano 17 wersji utworzonych przez 5 użytkowników)
Linia 1: Linia 1:
Góra św. Doroty ...
[[Plik:Góra św Doroty rys Andriolli-0001.jpg|thumb|400px|Widok na górę, rysunek autorstwa Michała Elwiro Andriolli z około 1889 r.]]
[[Plik:Będzin Widok na Górę św. Doroty 01.JPG|thumb|400px|Panorama z Góry Zamkowej w Będzinie]]
'''Góra św. Doroty''' - wzgórze o wysokości 382 metrów n.p.m, jedno z najwyższych wzniesień Wyżyny Śląskiej , znajdujące się na terenie dawnej wsi [[Grodziec (Będzin)|Grodziec]] - od [[1975]] dzielnicy [[Będzin|Będzina]]. Wzgórze to, którego szczyt ozdobiony jest [[Kościół p.w. św. Doroty w Będzinie-Grodźcu|kościółkiem św. Doroty]], panuje nad całym [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębiem]], stanowiąc najbardziej charakterystyczny fragment jego krajobrazu a zarazem jeden z wyższych punktów widokowych na [[Zagłębie Dąbrowskie]] i {{w|Górny Śląsk|Górny Śląsk}}
Historia tego miejsca sięga czasów kultury łużyckiej, kiedy to na wzgórzu znajdowała się osada mieszkalna z VII/VI w. p.n.e. W tamtych czasach góra była miejscem pogańskiego kultu religijnego Słowian, wspólnych narad i obrony przed wrogiem. Gó­ra po­sia­da sła­bo za­cho­wa­ny wał obron­ny, praw­do­po­dob­nie wznie­sio­ny u schył­ku tr­wa­nia kul­tu­ry łu­życ­kiej (VII-V wie­ku p.n.e.). We wcze­snym śre­dnio­wie­czu na Gó­rze Świę­tej Do­ro­ty ist­nia­ło drew­nia­ne gro­dzi­sko.
 
==Nazwa==
Nazwa Góra św. Doroty (Dorotka) pochodzi od imienia [[Dorota Kątska|Doroty Kątskiej]], {{w|Opat|ksieni}} [https://encyklopediakrakowa.pl/swiatynie/koscioly/98-klasztor-norbertanek.html Klasztoru Norbertanek na Zwierzyńcu], która ufundowała wzniesiony w [[1635]] r. na szczycie [[Kościół p.w. św. Doroty w Będzinie-Grodźcu|kościół św. Doroty]]. W odnawianym w [[1811]], [[1846]] r. i po wojnie [[Kościół p.w. św. Doroty w Będzinie-Grodźcu|kościele]] znajduje się ołtarz z płaskorzeźbami pokazującymi męczeństwo św. Doroty i obraz MB z pierścionkiem na palcu.
Góra nazywana w średniowieczu '''wzgórzem Przemienienia Pańskiego'''  (do XVII w.).. Potocznie nazywana także: '''Dorotka''', '''Tabor''', '''Złota Góra''', '''Zagłębiowski olimp''', '''Zagłębiowska Jasna Góra'''.
 
==Przyroda==
W 1993 ro­ku, uchwa­łą Ra­dy Miej­skiej w Bę­dzi­nie po­wo­ła­no ob­szar chro­nio­ne­go kra­jo­bra­zu „Gó­ra Świę­tej Do­ro­ty”. Ob­szar chro­nio­ny zaj­mu­je po­wierzch­nię 147,3 ha i obej­mu­je te­re­ny o zróż­ni­co­wa­nym użyt­ko­wa­niu: grun­ty rol­ne, za­ro­śla śród­pol­ne oraz pła­ty la­sów z po­zo­sta­ło­ścia­mi po daw­nej dzia­łal­no­ści gór­ni­czej. Te­re­ny wo­kół ko­ścio­ła na szczy­cie zaj­mu­ją mu­ra­wy kse­ro­ter­micz­ne z kło­sow­ni­cą pie­rza­stą. Kuliminację wzniesienia porasta niewielki las. Spotkamy tu między innymi dęby, buki, jesiony, klony, brzozy brodawkowate i robinie akacjowe. Ni­żej roz­cią­ga­ją się te­re­ny rol­ni­cze, prze­dzie­lo­ne skar­pa­mi z ro­ślin­no­ścią za­ro­ślo­wą i mu­ra­wo­wą na mie­dzach i skar­pach, w któ­rej od­kry­to no­we sta­no­wi­sko sub­me­di­ter­rań­skie­go ga­tun­ku – per­zu si­ne­go. Ob­sza­ry w oko­li­cy Gó­ry Świę­tej Do­ro­ty peł­nią waż­ną ro­lę ko­ry­ta­rza eko­lo­gicz­ne­go umoż­li­wia­ją­ce­go wę­drów­ki zwie­rząt i na­tu­ral­ną mi­gra­cję ga­tun­ków.
 
==Geologia==
Góra Świętej Doroty to ostaniec, stanowi pozostałość progu środkowotriasowego, podobnie jak Góra Gołonoska w Dąbrowie Górniczej (335 m n.p.m.). Wysokość względna progu w jej obrębie to 90 m, natomiast wielkość zrzutu uskoku będzińskiego u stóp wzniesienia wynosi od 150 do 200 m. Szczyt pokrywa warstwa wapienia. Na wschodnich stokach wzgórza zaczyna się krótka i wąska rynna, która uchodzi do doliny pra-Przemszy w Gzichowie. Wzgórze osiadło na skutek szkód górniczych.
 
==Turystyka==
'''Góra Dorotka''' - leży na {{w|Szlak Husarii Polskiej|tu­ry­stycz­nym szlaku pieszym Hu­sa­rii Pol­skiej}} oznaczonym kolorem czerwonym oraz {{w|Szlak Dwudziestopięciolecia PTTK|pieszym szlaku 25-lecia PTTK}} oznaczonym kolorem zielonym. W [[2010]] ro­ku wznie­sie­nie oraz ko­ściół zo­sta­ły włą­czo­ne do szla­ku [[Szlak VIA REGIA - Droga św. Jakuba|Via Re­gia (Dro­ga Kró­lew­ska)]]: jed­nej z ni­tek eu­ro­pej­kiego  [[Szlak VIA REGIA - Droga św. Jakuba|szla­ku piel­grzym­ko­we­go tzw. Dro­gi Świę­te­go Ja­ku­ba]]. Obok świą­ty­ni po­ja­wił się cha­rak­te­ry­stycz­ny znak ca­mi­no – musz­la wią­żą­cy się z ty­siąc­let­nią tra­dy­cją piel­grzy­mo­wa­nia Eu­ro­pej­czy­ków do San­tia­go de Com­po­ste­la.
 
:: Zobacz: [https://mapa-turystyczna.pl/node/gora-swietej-doroty?referer=route#50.34944/19.10166/15 mapa szlaków prowadzących przez Dorotkę]
 
==Galeria==
<gallery>
Plik:Dorotka zdjecie do wiki 01.jpg|Góra św. Doroty
Plik:Dorotka zdjecie do wiki 02.jpg|Góra św. Doroty
Plik:Będzin Grodziec Kościół p.w. św. Doroty 01.JPG|Kościół p.w. św. Doroty na szczycie wzgórza
Plik:Góra św Doroty rys Andriolli-0002.jpg|Widok na kościół pw. św. Doroty, rysunek autorstwa Michała Elwiro Andriolli z około 1889 r.
Plik:góra św doroty-dorotka.jpg|Widok na Górę - zdjęcie z pierwszej połowy XX wieku
Plik:Grodziec - Kantor - 0004.jpg|[[Kościół p.w. św. Doroty w Będzinie-Grodźcu|Kościół p.w. św. Doroty]]
Plik:Grodziec - Kantor - 0001.jpg|Góra św. Doroty, Kościół p.w. św. Doroty w Będzinie-Grodźcu, Grodziec (Będzin)
Plik:Grodziec - Kantor - 0002.jpg||Góra św. Doroty, Kościół p.w. św. Doroty w Będzinie-Grodźcu, Grodziec (Będzin)
Plik:Grodziec - Kantor - 0022.jpg|Góra św. Doroty, Kościół p.w. św. Doroty w Będzinie-Grodźcu, Grodziec (Będzin) - Widok od strony Wojkowic z sylwetką "Dorotki"
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis zdjęcia:
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis zdjęcia:
</gallery>
 
==Ciekawostki==
* Góra była wykorzystywana przez [[Szkoła Szybowcowa na Parcinie w Będzinie-Grodźcu|Szkołę Szybowcową na Parcinie w Będzinie-Grodźcu]]
* Na szczycie znajdują się pozostałości prehistorycznego grodu: [[Grodzisko na Górze św. Doroty w Będzinie - Grodźcu| Grodzisko na Górze św. Doroty]]
* Na wschodnim stoku góry znajduje się źródło którego woda – według wierzeń ludowych – ma uzdrawiające właściwości, zwłaszcza przy chorobach oczu. Źródło obudowane jest kapliczką.
 
 
==Bibliografia==
*{{Cytuj książkę  | nazwisko = | imię =  |nazwisko2= |imię2= | tytuł = Przewodnik po Zagłębiu Dąbrowskim | data = [[1939]] | wydawca = Komitet Przewodnika po Zagłębiu Dąbrowskim | miejsce = [[Sosnowiec]]  | isbn = | strony = 87-88}}
*{{Cytuj książkę  | nazwisko = Du­lias | imię = Renata |nazwisko2= |imię2= | tytuł = Gó­ra Św. Do­ro­ty – świa­dek prze­szło­ści geo­lo­gicz­nej i kul­tu­ro­wej | data = [[2012]] | wydawca = Uni­wer­sy­tet Ślą­ski Wy­dział Na­uk o Zie­mi | miejsce = [[Sosnowiec]]  | isbn = | strony = }}


[[Kategoria:Symbole Zagłębia Dąbrowskiego]]
[[Kategoria:Symbole Zagłębia Dąbrowskiego]]
[[Kategoria:Nazwy miejscowe związane z Grodźcem|Góra św. Doroty]]
[[Kategoria:Nazwy miejscowe związane z Będzinem|Góra św. Doroty]]
[[Kategoria:Nazwy miejscowe związane z powiatem będzińskim|Góra św. Doroty]]
[[Kategoria:Nazwy miejscowe w Zagłębiu Dąbrowskim|Góra św. Doroty]]
[[Kategoria:Wzgórza i wzniesienia w Zagłębiu Dąbrowskim]]

Aktualna wersja na dzień 08:54, 31 sie 2022

Widok na górę, rysunek autorstwa Michała Elwiro Andriolli z około 1889 r.
Panorama z Góry Zamkowej w Będzinie

Góra św. Doroty - wzgórze o wysokości 382 metrów n.p.m, jedno z najwyższych wzniesień Wyżyny Śląskiej , znajdujące się na terenie dawnej wsi Grodziec - od 1975 dzielnicy Będzina. Wzgórze to, którego szczyt ozdobiony jest kościółkiem św. Doroty, panuje nad całym Zagłębiem, stanowiąc najbardziej charakterystyczny fragment jego krajobrazu a zarazem jeden z wyższych punktów widokowych na Zagłębie Dąbrowskie i Górny Śląsk Historia tego miejsca sięga czasów kultury łużyckiej, kiedy to na wzgórzu znajdowała się osada mieszkalna z VII/VI w. p.n.e. W tamtych czasach góra była miejscem pogańskiego kultu religijnego Słowian, wspólnych narad i obrony przed wrogiem. Gó­ra po­sia­da sła­bo za­cho­wa­ny wał obron­ny, praw­do­po­dob­nie wznie­sio­ny u schył­ku tr­wa­nia kul­tu­ry łu­życ­kiej (VII-V wie­ku p.n.e.). We wcze­snym śre­dnio­wie­czu na Gó­rze Świę­tej Do­ro­ty ist­nia­ło drew­nia­ne gro­dzi­sko.

Nazwa

Nazwa Góra św. Doroty (Dorotka) pochodzi od imienia Doroty Kątskiej, ksieni Klasztoru Norbertanek na Zwierzyńcu, która ufundowała wzniesiony w 1635 r. na szczycie kościół św. Doroty. W odnawianym w 1811, 1846 r. i po wojnie kościele znajduje się ołtarz z płaskorzeźbami pokazującymi męczeństwo św. Doroty i obraz MB z pierścionkiem na palcu. Góra nazywana w średniowieczu wzgórzem Przemienienia Pańskiego (do XVII w.).. Potocznie nazywana także: Dorotka, Tabor, Złota Góra, Zagłębiowski olimp, Zagłębiowska Jasna Góra.

Przyroda

W 1993 ro­ku, uchwa­łą Ra­dy Miej­skiej w Bę­dzi­nie po­wo­ła­no ob­szar chro­nio­ne­go kra­jo­bra­zu „Gó­ra Świę­tej Do­ro­ty”. Ob­szar chro­nio­ny zaj­mu­je po­wierzch­nię 147,3 ha i obej­mu­je te­re­ny o zróż­ni­co­wa­nym użyt­ko­wa­niu: grun­ty rol­ne, za­ro­śla śród­pol­ne oraz pła­ty la­sów z po­zo­sta­ło­ścia­mi po daw­nej dzia­łal­no­ści gór­ni­czej. Te­re­ny wo­kół ko­ścio­ła na szczy­cie zaj­mu­ją mu­ra­wy kse­ro­ter­micz­ne z kło­sow­ni­cą pie­rza­stą. Kuliminację wzniesienia porasta niewielki las. Spotkamy tu między innymi dęby, buki, jesiony, klony, brzozy brodawkowate i robinie akacjowe. Ni­żej roz­cią­ga­ją się te­re­ny rol­ni­cze, prze­dzie­lo­ne skar­pa­mi z ro­ślin­no­ścią za­ro­ślo­wą i mu­ra­wo­wą na mie­dzach i skar­pach, w któ­rej od­kry­to no­we sta­no­wi­sko sub­me­di­ter­rań­skie­go ga­tun­ku – per­zu si­ne­go. Ob­sza­ry w oko­li­cy Gó­ry Świę­tej Do­ro­ty peł­nią waż­ną ro­lę ko­ry­ta­rza eko­lo­gicz­ne­go umoż­li­wia­ją­ce­go wę­drów­ki zwie­rząt i na­tu­ral­ną mi­gra­cję ga­tun­ków.

Geologia

Góra Świętej Doroty to ostaniec, stanowi pozostałość progu środkowotriasowego, podobnie jak Góra Gołonoska w Dąbrowie Górniczej (335 m n.p.m.). Wysokość względna progu w jej obrębie to 90 m, natomiast wielkość zrzutu uskoku będzińskiego u stóp wzniesienia wynosi od 150 do 200 m. Szczyt pokrywa warstwa wapienia. Na wschodnich stokach wzgórza zaczyna się krótka i wąska rynna, która uchodzi do doliny pra-Przemszy w Gzichowie. Wzgórze osiadło na skutek szkód górniczych.

Turystyka

Góra Dorotka - leży na tu­ry­stycz­nym szlaku pieszym Hu­sa­rii Pol­skiej oznaczonym kolorem czerwonym oraz pieszym szlaku 25-lecia PTTK oznaczonym kolorem zielonym. W 2010 ro­ku wznie­sie­nie oraz ko­ściół zo­sta­ły włą­czo­ne do szla­ku Via Re­gia (Dro­ga Kró­lew­ska): jed­nej z ni­tek eu­ro­pej­kiego szla­ku piel­grzym­ko­we­go tzw. Dro­gi Świę­te­go Ja­ku­ba. Obok świą­ty­ni po­ja­wił się cha­rak­te­ry­stycz­ny znak ca­mi­no – musz­la wią­żą­cy się z ty­siąc­let­nią tra­dy­cją piel­grzy­mo­wa­nia Eu­ro­pej­czy­ków do San­tia­go de Com­po­ste­la.

Zobacz: mapa szlaków prowadzących przez Dorotkę

Galeria

Ciekawostki


Bibliografia

  • Przewodnik po Zagłębiu Dąbrowskim. Sosnowiec  : Komitet Przewodnika po Zagłębiu Dąbrowskim, 1939, s. 87-88. 
  • Renata  Du­lias: Gó­ra Św. Do­ro­ty – świa­dek prze­szło­ści geo­lo­gicz­nej i kul­tu­ro­wej. Sosnowiec  : Uni­wer­sy­tet Ślą­ski Wy­dział Na­uk o Zie­mi, 2012.