Środula (Sosnowiec): Różnice pomiędzy wersjami

Z WikiZagłębie
Nie podano opisu zmian
Nie podano opisu zmian
 
(Nie pokazano 12 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 30: Linia 30:
==Informacje ogólne==
==Informacje ogólne==
[[Plik:DRONE VISION SOSNOWIEC 002 ŚRODULA.jpg|thumb|550px|Panorama dzielnicy]]
[[Plik:DRONE VISION SOSNOWIEC 002 ŚRODULA.jpg|thumb|550px|Panorama dzielnicy]]
[[Plik:DRONE VISION SOSNOWIEC 003 ŚRODULA.jpg|thumb|550px|Panorama osiedla]]
[[Plik:DRONE VISION SOSNOWIEC 003 ŚRODULA.jpg|thumb|550px|Panorama osiedla Górna Środula]]
'''Środula''' - dzielnica znajdująca od się w północnej części [[Sosnowiec|Sosnowca]].
'''Środula''' - dzielnica znajdująca od się w północnej części [[Sosnowiec|Sosnowca]].
Graniczy z [[Zagórze (Sosnowiec)|Zagórzem]], [[Pogoń (Sosnowiec)|Pogonią]] i [[Sielec (Sosnowiec)|Sielcem]], a miasta, które sąsiadują ze Środulą to [[Będzin]] i [[Dąbrowa Górnicza]].
Graniczy z [[Zagórze (Sosnowiec)|Zagórzem]], [[Pogoń (Sosnowiec)|Pogonią]] i [[Sielec (Sosnowiec)|Sielcem]], a miasta, które sąsiadują ze Środulą to [[Będzin]] i [[Dąbrowa Górnicza]].
Linia 52: Linia 52:
Historycznie należała do dóbr [[Zagórze (Sosnowiec)|Zagórza]]. Do [[1880]] roku stał tutaj folwark wybudowany w bliżej nie określonym czasie.  
Historycznie należała do dóbr [[Zagórze (Sosnowiec)|Zagórza]]. Do [[1880]] roku stał tutaj folwark wybudowany w bliżej nie określonym czasie.  


W drugiej połowie XIX wieku osada była własnością [[Gwarectwo von Kramsta|Gwarectwa von Kramsty]], które wydzierżawiło ją [[Wilhelm Meyerhold|W. Meyherholdowi]]<ref name="słownik" />. Na znaczeniu zyskała, gdy w okolicy powstały zakłady przemysłowe [[Fabryka Kotłów Parowych W. Fitzner i K. Gamper|Fitznera-Gampera]], [[Intertex|przędzalnia Schóna]], [[Fabryka Chemiczna "Gzichów"|fabryki chemiczne na Środulce]].
W drugiej połowie XIX wieku osada była własnością [[Gwarectwo von Kramsta|Gwarectwa von Kramsty]], które wydzierżawiło ją [[Wilhelm Meyerhold|W. Meyherholdowi]]<ref name="słownik" />. Na znaczeniu zyskała, gdy w okolicy powstały zakłady przemysłowe [[Fabryka Kotłów Parowych W. Fitzner i K. Gamper|Fitznera-Gampera]], [[Zakłady Przemysłu Włókienniczego C. G. Schön, później Intertex, Sosnowiec, 1886 - 2007|przędzalnia Schóna]], [[Fabryka Chemiczna "Gzichów"|fabryki chemiczne na Środulce]].


W [[1908]] r. Środula została podzielona pod względem przynależności wiernych do parafii - część przynależała do Zagórza, a część tj. [[Ulica Stefana Okrzei (Sosnowiec)|ul Okrzei]] do Nowego Sielca. W tym czasie Środula liczyła 6 tys. osób.
W [[1908]] r. Środula została podzielona pod względem przynależności wiernych do parafii - część przynależała do Zagórza, a część tj. [[Ulica Stefana Okrzei (Sosnowiec)|ul Okrzei]] do Nowego Sielca. W tym czasie Środula liczyła 6 tys. osób.
Linia 76: Linia 76:
W [[1999]] na bagnistym terenie rozlewisk [[Potok Zagórski|Potoku Zagórskiego]] na terenie [[Kolonia Zuzanna (Sosnowiec)|Zuzanny]], wybudowano Centrum Handlowe sieci [https://pl.wikipedia.org/wiki/Auchan Auchan]. W kwietniu [[2000]] w pobliżu powstaje sklep wielkopowierzchniowy sieci [Leroy Merlin]
W [[1999]] na bagnistym terenie rozlewisk [[Potok Zagórski|Potoku Zagórskiego]] na terenie [[Kolonia Zuzanna (Sosnowiec)|Zuzanny]], wybudowano Centrum Handlowe sieci [https://pl.wikipedia.org/wiki/Auchan Auchan]. W kwietniu [[2000]] w pobliżu powstaje sklep wielkopowierzchniowy sieci [Leroy Merlin]


W [[2001]] roku w części dzielnicy [[Konstantynów (Sosnowiec)|Konstantynów]] wybudowano [[Centrum Handlowe Plejada|centrum handlowego „Plejada”]]. Powstało ono głównie na terenach [[Huta "Katarzyna" (Sosnowiec)|Huty Buczka]] w miejscu zlikwidowanej w [[1983]] roku [[Hałda huty "Katarzyna" w Sosnowcu - Konstantynowie|hałdy hutniczej]].   
W [[2001]] roku w części dzielnicy [[Konstantynów (Sosnowiec)|Konstantynów]] wybudowano [[Centrum Handlowe Plejada|centrum handlowego „Plejada”]]. Powstało ono głównie na terenach [[Huta Katarzyna, potem Buczek, Sosnowiec, 1881-2010|Huty Buczka]] w miejscu zlikwidowanej w [[1983]] roku [[Hałda huty "Katarzyna" w Sosnowcu - Konstantynowie|hałdy hutniczej]].   


W [[2006]] roku obok istniejących sklepów Auchan i Leroy Merlin, największy w Polsce w tamtym czasie sklep sportowy uruchamia sieć [https://pl.wikipedia.org/wiki/Decathlon Decathlon].
W [[2006]] roku obok istniejących sklepów Auchan i Leroy Merlin, największy w Polsce w tamtym czasie sklep sportowy uruchamia sieć [https://pl.wikipedia.org/wiki/Decathlon Decathlon].
Linia 82: Linia 82:
W [[2013]] roku powstała pierwsza publikacja opisująca całościowo historię Środuli pt: "Środula - historia zapomnianej dzielnicy 1612-1970", autor Artur Żak.
W [[2013]] roku powstała pierwsza publikacja opisująca całościowo historię Środuli pt: "Środula - historia zapomnianej dzielnicy 1612-1970", autor Artur Żak.


W [[2018]] rozpoczyna się wyburzenie dawnych budynków [[Huta "Katarzyna" (Sosnowiec)|Huty Katarzyna (późniejsza Buczka)]] na granicy [[Konstantynów (Sosnowiec)|Konstantynowa]] i [[Osiedle patronackie Huty "Katarzyna" (Sosnowiec)|Katarzyny]]
W [[2018]] rozpoczyna się wyburzenie dawnych budynków [[Huta Katarzyna, potem Buczek, Sosnowiec, 1881-2010|Huty Katarzyna (późniejsza Buczka)]] na granicy [[Konstantynów (Sosnowiec)|Konstantynowa]] i [[Osiedle patronackie Huty "Katarzyna" (Sosnowiec)|Katarzyny]]


W [[2021]] roku w [[Środula Górna (Sosnowiec)|Górnej Środuli]] rozpoczęto budowę '''Nowej Środuli''' - pierwszych w dzielnicy bloków mieszkalnych od lat 90-tych XX więku. W tym samym roku firma Euro Mall rozpoczęła budowę parku handlowego '''Aura Park''' sąsiadującego z [[Centrum Handlowe "Plejada"|CH Plejada]].
W [[2021]] roku w [[Środula Górna (Sosnowiec)|Górnej Środuli]] rozpoczęto budowę '''Nowej Środuli''' - pierwszych w dzielnicy bloków mieszkalnych od lat 90-tych XX więku. W tym samym roku firma Euro Mall rozpoczęła budowę parku handlowego '''Aura Park''' sąsiadującego z [[Centrum Handlowe "Plejada"|CH Plejada]].
Linia 93: Linia 93:
Plik:Sosnowiec Osiedle Schoena 21.JPG|[[Osiedle patronackie Schoena (Sosnowiec)|Osiedle patronackie Schoena]] przy [[Ulica Chemiczna (Sosnowiec)|ulicy Chemicznej]]
Plik:Sosnowiec Osiedle Schoena 21.JPG|[[Osiedle patronackie Schoena (Sosnowiec)|Osiedle patronackie Schoena]] przy [[Ulica Chemiczna (Sosnowiec)|ulicy Chemicznej]]
Plik:Park Środula Sosnowiec 8904.jpg|[[Park Środula (Sosnowiec)|Park Środula]]
Plik:Park Środula Sosnowiec 8904.jpg|[[Park Środula (Sosnowiec)|Park Środula]]
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis zdjęcia:
Plik:Sosnowiec bloki osiedla Środula.jpg|[[Środula Górna (Sosnowiec)|Górna Środula]]
</gallery>
</gallery>
[[Plik:Sosnowiec 1907 ulica Chemiczna.jpg|thumb|350px|[[Środulka (Sosnowiec)|Środulka]] na planie Sosnowca z [[1907]] roku]]
[[Plik:Sosnowiec 1907 ulica Chemiczna.jpg|thumb|350px|[[Środulka (Sosnowiec)|Środulka]] na planie Sosnowca z [[1907]] roku]]
Linia 102: Linia 102:
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis zdjęcia:  
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis zdjęcia:  
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis zdjęcia:  
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis zdjęcia:  
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis zdjęcia:  
 
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis zdjęcia:
</gallery>
 
==Na planach miast==
<gallery>
Plik:Sosnowiec Środula plan miasta.jpg|
Plik:Sosnowiec Środula - 1921.jpg|Środula na planie z 1921 roku
Plik:Sosnowiec Środula na planie miasta z 1942 roku.jpg|Środula na planie z 1942 roku
</gallery>
</gallery>
==Ważne obiekty==
==Ważne obiekty==
===Zabytki===
===Zabytki===
Linia 118: Linia 125:
===Parki===
===Parki===
* [[Park Środula (Sosnowiec)|Park Środula (z Górką Środulską)]]
* [[Park Środula (Sosnowiec)|Park Środula (z Górką Środulską)]]
* Park Okrzei
* [[Park Środula Okrzei (Sosnowiec)|Park Okrzei]]


===Placówki handlowe===
===Placówki handlowe===
Linia 126: Linia 133:
* Sklep sieci '''Liroy Marlin'''
* Sklep sieci '''Liroy Marlin'''
* Sklep sieci '''Decathlon'''
* Sklep sieci '''Decathlon'''
* Pasaż handlowy przy ul. B. Prusa 53 (Fabryka Formy)
* Pasaż handlowy przy ul. B. Prusa 53 :'''Fabryka Formy''', '''Stokrotka'''


==Ciekawostki==
==Ciekawostki==
Linia 133: Linia 140:


==Zobacz także==
==Zobacz także==
* [[Getto na Środuli]]
* [https://www.facebook.com/Hobbystyczne/ Profil FB: Środula - Historia]
* [https://www.facebook.com/Hobbystyczne/ Profil FB: Środula - Historia]
* [https://klubzaglebiowski.wordpress.com/2020/05/28/moja-srodula/ Klub Zagłębiowski: Moja Środula]
* [https://klubzaglebiowski.wordpress.com/2020/05/28/moja-srodula/ Klub Zagłębiowski: Moja Środula]
Linia 151: Linia 159:
[[Kategoria:Nazwy miejscowe związane z Sosnowcem|Środula]]
[[Kategoria:Nazwy miejscowe związane z Sosnowcem|Środula]]
[[Kategoria:Nazwy miejscowe w Zagłębiu Dąbrowskim|Środula]]
[[Kategoria:Nazwy miejscowe w Zagłębiu Dąbrowskim|Środula]]
[[Kategoria:Środula]]

Aktualna wersja na dzień 08:10, 15 lis 2023

Herb Sosnowca Środula
dzielnica Sosnowca
Status dzielnica
W granicach Sosnowca od 1914
Kod pocztowy 41-219

Informacje ogólne

Panorama dzielnicy
Panorama osiedla Górna Środula

Środula - dzielnica znajdująca od się w północnej części Sosnowca. Graniczy z Zagórzem, Pogonią i Sielcem, a miasta, które sąsiadują ze Środulą to Będzin i Dąbrowa Górnicza.

Na obszarze dzielnicy wyróżnić można:

Historia

Reklama Fabryki Chemicznej 1921

Dokładny czas powstania Środuli jest nieznany. Wiadomo, że w 1645 na drodze wiodącej lewym brzegiem rzeki Przemszy z Będzina do Mysłowic istniała osada karczmarska o tej nazwie[1]. Oprócz karczmy posiadała dwie chałupy.

Historycznie należała do dóbr Zagórza. Do 1880 roku stał tutaj folwark wybudowany w bliżej nie określonym czasie.

W drugiej połowie XIX wieku osada była własnością Gwarectwa von Kramsty, które wydzierżawiło ją W. Meyherholdowi[1]. Na znaczeniu zyskała, gdy w okolicy powstały zakłady przemysłowe Fitznera-Gampera, przędzalnia Schóna, fabryki chemiczne na Środulce.

W 1908 r. Środula została podzielona pod względem przynależności wiernych do parafii - część przynależała do Zagórza, a część tj. ul Okrzei do Nowego Sielca. W tym czasie Środula liczyła 6 tys. osób.

Pierwotnie większość zabudowy Środuli stanowiły domy wzniesione głównie z kamieni wapiennych (surowiec pozyskiwano w wielu okolicznych odkrywkach: Dolna Środula, Pekin-Zagórze) z dodatkiem czerwonej cegły.

W 1914 Środula została włączona do Sosnowca.

Intensywnie rozbudowywała się Środula po I wojnie światowej. Ciekawostką jest, iż wszystkie ulice równoleżnikowe Środuli otrzymały imiona pisarzy, a południkowe malarzy i rzeźbiarzy (dziś układ ten jest mocno zaburzony).

Będzin, Sosnowiec Plan getta.jpg

W 1935 oddano do użytku linię tramwajową łączącą Środulę z Centrum i Milowicami (linia 15, od 2021 linia 35).

W 1942okresie II Wojny Światowej wysiedlono Polaków, a na ich miejsce zesłano ludność wyznania mojżeszowego, spędzoną tu z całego Zagłębia, tworząc getto. Istniało ono do 1943 roku, kiedy to podczas akcji likwidacji getta większość jego mieszkańców trafiła do obozów koncentracyjnych i zagłady w Oświęcimiu lub zginęła.

W 1957 Biskup Częstochowski Zdzisław Goliński podpisał dekret utworzenia parafii na Środuli pod wezwaniem Podwyższenia Świętego Krzyża na Środuli.

Od lat 70-tych ubiegłego wieku zaczęło się stopniowe wyburzanie starych środulskich domów w obszarze Środula Górna (Sosnowiec)|Górnej Środuli]] i budowa istniejącego do dziś osiedla bloków z wielkiej płyty.

W 1979 oddano do użytku trójkąt torowy przy ulicy Okrzei do drugiego połączenia tramwajowego.

W 1999 na bagnistym terenie rozlewisk Potoku Zagórskiego na terenie Zuzanny, wybudowano Centrum Handlowe sieci Auchan. W kwietniu 2000 w pobliżu powstaje sklep wielkopowierzchniowy sieci [Leroy Merlin]

W 2001 roku w części dzielnicy Konstantynów wybudowano centrum handlowego „Plejada”. Powstało ono głównie na terenach Huty Buczka w miejscu zlikwidowanej w 1983 roku hałdy hutniczej.

W 2006 roku obok istniejących sklepów Auchan i Leroy Merlin, największy w Polsce w tamtym czasie sklep sportowy uruchamia sieć Decathlon.

W 2013 roku powstała pierwsza publikacja opisująca całościowo historię Środuli pt: "Środula - historia zapomnianej dzielnicy 1612-1970", autor Artur Żak.

W 2018 rozpoczyna się wyburzenie dawnych budynków Huty Katarzyna (późniejsza Buczka) na granicy Konstantynowa i Katarzyny

W 2021 roku w Górnej Środuli rozpoczęto budowę Nowej Środuli - pierwszych w dzielnicy bloków mieszkalnych od lat 90-tych XX więku. W tym samym roku firma Euro Mall rozpoczęła budowę parku handlowego Aura Park sąsiadującego z CH Plejada.

Galeria

Środulka na planie Sosnowca z 1907 roku

Na dawnej fotografii

Na planach miast

Ważne obiekty

Zabytki

Miejsca pamięci

Parki

Placówki handlowe

  • Centrum Handlowe Plejada
  • Aura Park
  • Centrum Handlowe Auchan
  • Sklep sieci Liroy Marlin
  • Sklep sieci Decathlon
  • Pasaż handlowy przy ul. B. Prusa 53 :Fabryka Formy, Stokrotka

Ciekawostki

  • Na Środuli rozgrywa się akcja sławnej serii komiksowej Maus Arta Spiegelmana
  • Najwyższym punktem na Środuli jest Górka Środulska - 320m, a po niej punkt na Górnej Środuli w okolicy ul. Krasińskiego - 297m

Zobacz także

Bibliografia

Przypisy