Tożsamość kulturowa społeczności małomiasteczkowej

Z WikiZagłębie
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Biblioteka Zagłębiaka
Tożsamość kulturowa (...).jpg
Tytuł Tożsamość kulturowa społeczności małomiasteczkowej
Rok wydania 2007
Miejsce wydania Katowice
Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego
Liczba stron 256
Format 147x207 mm
Autor
Autor Grzegorz Odoj

Informacje:

Autor: Grzegorz Odoj

Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego

Miejsce i rok wydania: Katowice, 2007

Ilość stron: 256

Oprawa: miękka lakierowana

ISBN 978-83-226-1699-4,

ISSN 0208-6336

Opis:

Z notatki wydawniczej:

Głównym tematem pracy Grzegorza Odoja jest tożsamość kulturowa, której Autor poszukuje na obszarze dotąd niezbyt eksploatowanym – w obrębie społeczności małomiasteczkowych. Praca podzielona jest na następujące rozdziały:

  1. Tożsamość kulturowa i społeczność lokalna jako problemy badawcze,
  2. Historia i współczesność Sławkowa,
  3. System przekazu kultury,
  4. Uwarunkowania identyfikacji mieszkańców z miastem,
  5. Wymiary tożsamości kulturowej społeczności małego miasta.

Z recenzji prof. zw. dr hab. Anny Szyfer:

Głównym nurtem niniejszej pracy jest tożsamość kulturowa. Jest to obecnie bardzo aktualna proble­matyka badawcza. A pojęcie tożsa­mości z licznymi przymiotnikami ją dookreślającymi, jak: narodowa, et­niczna czy właśnie kulturowa, stano­wi przedmiot zainteresowań wielu badaczy i jest treścią licznych prac. Doktor Grzegorz Odoj poszukuje jej jednak na obszarze niezbyt dotąd „eksploatowanym" - w społeczno­ściach małomiasteczkowych. Przyjmując, że małe miasta [...] stanowią charakterystyczną spo­łeczność lokalną, z wielu jej cecha­mi i funkcjami zbieżnymi ze spo­łecznościami wiejskimi, pokazuje, jak kształtuje się więź mieszkańców i ich identyfikacja z miejscem za­mieszkania. Na podstawie analizy materiału empirycznego wyodrębnia główne czynniki kształtujące cha­rakterystyczną dla takich typów społeczności lokalnej tożsamość kulturową. Ważne jest również, że sięgając do historii, rekonstruuje zmitologizowany obraz badanego miasteczka, przechowywany i prze­kazywany przez mieszkańców.

Z Wprowadzenia:

W polskim krajobrazie szczególne miejsce zajmują małe miasteczka. Ich mieszkańcy wywodzący się z rodów rzemieśl­niczych i handlowo-kupieckich, powiązanych ze sobą wielo­pokoleniową współpracą i współistnieniem, systemem warto­ści, obyczajowością, do dziś zachowali znamiona społeczności ceniącej sobie własną tradycję i miejscową swojskość. Miasteczko — forma niewielkiej społeczności lokalnej o sil­nej świadomości tożsamości społecznej i kulturowej wyraża­jącej się poczuciem więzi wewnętrznej, przywiązaniem do miejsca pochodzenia, swoistą formą życia społecznego i kul­turalnego — jest niemal zupełnie pomijane w badaniach pol­skich etnologów. Zasadniczy dorobek naukowy w zakresie badań nad małym miastem — niezbyt zresztą obszerny — to głównie prace socjologów, demografów, geografów, historyków i urbanistów. Przyczyn słabszego zainteresowania etnologów społecznościami małomiasteczkowymi należy upatrywać przede wszystkim w funkcjonującym jeszcze do niedawna stanowisku klasycznej etnografii, dla której tradycyjnym wątkiem zainteresowań badawczych była kultura rolniczej społeczności wiejskiej. Tymczasem stosunkowo niewielki rozmiar, złożona struktura i skomplikowana nieraz sieć małych grup społecznych (rodzinnych, sąsiedzkich, zawodowych i in.), zagęszczenie ludności, intensyfikujące specyficzne rodzaje społecznych interakcji, koncentracja rozmaitych funkcji związanych z miejską organizacją i stylem życia to tylko niektóre przesłanki wzmacniające atrakcyjność społeczności małomiasteczkowych jako swoistego laboratorium badań etnologicznych. Ponadto coraz większy odsetek ludności zamieszkuje w miastach lub w strefach zurbanizowanych a ekspansja kulturowa miejskiego stylu życia już od dawna jest zjawiskiem typowym. Wprawdzie systematycznie wzrasta liczba mieszkańców wielkich miast, niemniej niekwestionowany pozostaje fakt, iż znacznie większa liczba ludności zamieszkuje nadal miasta małe. Poza tym to one właśnie są często etapem w procesie przechodzenia ludności z siedzib wiejskich do wielkomiejskich. Wydaje się więc nad wyraz uzasadnione retoryczne pytanie Anny Kuczyńskiej-Skrzypek.„Skoro dominującym środowiskiem życia współczesnego człowieka jest miasto — czy ma ono w dalszym ciągu pozostawać na marginesie zainteresowań etnografii konsekwentnie zwróconej w kierunku wsi, która mu się nawykowo przeciwstawia? I choć od początku lat siedemdziesiątych XX wieku szeroko rozumiana problematyka małych miast znalazła się w kręgu zainteresowań i podejmowanych prac badawczych Zakładu Badań nad Współczesnością Ośrodka Badań Naukowych im. Kętrzyńskiego w Olsztynie, kierowanych przez prof. Annę Szyfer, to jednak etnologiczna refleksja o polskim miasteczku opiera się w głównej mierze na dorobku innych nauk spo­łecznych — zwłaszcza socjologii. Dlatego też wiedza o tym ze wszech miar interesującym układzie lokalnej społeczności jest tylko wiedzą fragmentaryczną, wymagającą nadal wnikli­wych, systematycznych badań empirycznych i uściśleń teore­tycznych. Wciąż pozostaje jeszcze wiele zagadnień mało zba­danych lub całkowicie pomijanych w badaniach. Brak jest opracowań specjalnie ukierunkowanych na problemy zacho­wań i interakcji, choć problemy te ubocznie występują w nie­których opracowaniach. W dużym stopniu zapoznane zostały aspekty świadomościowe w funkcjonowaniu miasta jako zbio­rowości społecznej. Nie podjęto dotychczas wnikliwych badań zjawiska tożsamości kulturowej i identyfikacji lokalnej wśród mieszkańców konkretnych małych miast, choć na podstawie pobieżnego nawet przeglądu literatury socjologicznej i etnologicznej, w różnym stopniu dotyczącej tematyki tożsamości społeczno-kulturowej i identyfikacji można dojść do wniosku, że odznacza się ona obfitością przemyśleń teoretycznych i ana­liz pojęciowych przy niewspółmiernie mniejszej liczbie pogłę­bionych badań empirycznych, zwłaszcza w małych grupach lo­kalnych. A przecież badania prowadzone w odniesieniu do nie­zbyt wielkiej społeczności, umożliwiając ogarnięcie całości problemów w niej zachodzących, pozwalają w sposób bardziej precyzyjny i konsekwentny wyjaśniać tworzenie się grup spo­łecznych, ich trwanie, dynamikę rozwoju oraz spójność. Ma to nadzwyczaj istotne znaczenie dla formułowanych później szerszych generalizacji teoretycznych. Względna izolacja prze­strzenna i bliskość kontaktów społecznych mieszkańców małych miast stwarzają przy tym warunki do weryfikowania dotychczasowych hipotez. Badania w Sławkowie podjęto w celu opracowania mono­grafii problemowej tej miejscowości, tzn. takiego opisu, w którym zjawisko tożsamości kulturowej uznane zostało za znamienne i ważne dla badanej zbiorowości, zagadnienie zaś tożsamości kulturowej społeczności małego miasta za zagad­nienie kluczowe. Z perspektywy tego właśnie zagadnienia, wy­suniętego na czoło zainteresowań badawczych, dokonano charakterystyki różnych stron życia społeczności, a mianowicie tych „które pełnią w monografii niejako rolę tła centralnego problemu"...

Spis treści:

strona 5 • Spis treści

strona 9 • Wprowadzenie

Rozdział pierwszy

strona 19 • Tożsamość kulturowa i społeczność lokalna jako problemy badawcze

Rozdział drugi

strona 33 • Historia i współczesność Sławkowa

strona 33 • Położenie geograficzne i charakterystyka miasta

strona 33 • Zarys dziejów miasta do 1945 roku

strona 38 • Sławków po II wojnie światowej

Rozdział trzeci

strona 72 • System przekazu kultury

strona 73 • Kontakty wewnątrzspołeczne i ich specyfika

strona 86 • Rola instytucji kulturalnych i oddziaływanie kultury masowej

Rozdział czwarty

strona 118 • Uwarunkowania identyfikacji mieszkańców z miastem

strona 120 • Środowisko zamieszkania w doświadczeniu sławkowian — poczucie społecznej satysfakcji i frustracji

strona 120 • Opinie na temat sytuacji socjalnej i ekonomicznej w mieście

strona 127 • Ocena stanu i wyposażenia miasta w urządzenia komunalne i socjalne

strona 129 • Estetyka i porządek

strona 139 • Poczucie bezpieczeństwa

strona 145 • Aktywność społeczna — postawy i działania na rzecz miasta

strona 156 • Tendencje migracyjne i poczucie stabilizacji

Rozdział piąty

strona 169 • Wymiary tożsamości kulturowej społeczności małego miasta

strona 170 • Doświadczanie i waloryzowanie przestrzeni miejskiej

strona 171 • Struktura przestrzeni małego miasta

strona 176 • Symboliczny wymiar miejskiej przestrzeni

strona 179 • Podział miasta w społecznej świadomości — poczucie miejskości

strona 191 • Obiekty znaczące

strona 197 • Lokalna tradycja historyczna w świadomości społecznej

strona 198 • Tradycje „początku"

strona 204 • Chlubna przeszłość

strona 210 • Historia „żywa"

strona 219 • Poczucie odrębności i świadomość wspólnoty

strona 219 • Wizerunek własny mieszkańców Sławkowa

strona 224 • Stosunek do obcych

strona 230 • Przezwiska i uprzedzenia

strona 236 • Podsumowanie

strona 239 • Bibliografia

strona 249 • Materiały źródłowe

strona 251 • Summary

strona 253 • Zusammenfassung

Nawigacja
Poznajemy Zagłębie Dąbrowskie
  • Projekt realizuje
  • Herb Zagłębia Dąbrowskiego