Dworzec kolejowy Sosnowiec Maczki: Różnice pomiędzy wersjami

Z WikiZagłębie
Nie podano opisu zmian
Nie podano opisu zmian
 
(Nie pokazano 13 wersji utworzonych przez 4 użytkowników)
Linia 1: Linia 1:
{{Dworzec PKP infobox
|nazwa                      = Sosnowiec Maczki
|nazwa oryginalna          = Dworzec Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej w Maczkach
|zdjęcie                    = Pocztowka sosnowiec granica dworzec 0002.jpg
|opis zdjęcia              =
|miejscowość                = [[Sosnowiec]]
|adres                      = [[Maczki (Sosnowiec)|Maczki]]
|rodzaj                    =
|data otwarcia              = [[1848]]
|data zamknięcia            =
|data likwidacji            =
|poprzednie nazwy          = Maczki Granica, Maczki Uroczysko
|liczba peronów            = 3
|liczba krawędzi peronowych = 3
|kasy                      = Nie
|przejścia nadziemne        = Tak
|przejścia podziemne        = Nie
|liczba pasażerów          =
|rok liczby pasażerów      =
|linie kolejowe            =
* 133 Dąbrowa Górnicza Ząbkowice – Kraków Główny
* 163 Sosnowiec Kazimierz – Sosnowiec Maczki
* 666 Sosnowiec Maczki – Jaworzno Szczakowa
* 667 Sosnowiec Maczki – Długoszyn
}}
[[Plik:Drone Vision Maczki 001.jpg|thumb|350px|Dworzec kolejowy Sosnowiec Maczki]]
[[Plik:Drone Vision Maczki 002.jpg|thumb|350px|Dworzec kolejowy Sosnowiec Maczki]]
'''Dworzec Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej w Maczkach''' - należy do cennych obiektów architektonicznych [[Sosnowiec|Sosnowca]] - w [[1967]] r. wpisany został do rejestru zabytków.
'''Dworzec Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej w Maczkach''' - należy do cennych obiektów architektonicznych [[Sosnowiec|Sosnowca]] - w [[1967]] r. wpisany został do rejestru zabytków.


==Historia==
==Historia==
Wybudowano go w latach [[1847]] - [[1848]] po przeprowadzeniu linii kolejowej w okolicach ówczesnej wsi [[Maczki (Sosnowiec)|Macki]]. Oprócz budynku dworca do użytku oddano wówczas parowozownię i komorę celną. Uroczyste otwarcie trasy kolejowej nastąpiło w dniu [[13 października]] [[1848]] r.
Wybudowano go w latach [[1847]] - [[1848]] / [[1850]] po przeprowadzeniu linii kolejowej w okolicach ówczesnej wsi [[Maczki (Sosnowiec)|Macki]]. Oprócz budynku dworca do użytku oddano wówczas parowozownię i [[Komora Celna w Granicy (Maczkach)|komorę celną]]. Uroczyste otwarcie [[Kolej Iwangorodzko-Dąbrowska w Zagłębiu Dąbrowskim|trasy kolejowej]] nastąpiło w dniu [[13 października]] [[1848]] r. Budynek dworca pierwotnie parterowy, rozbudowany  w drugim etapie  o piętro[1]. Na piętrze powstały pokoje mieszkalne dla dostojnych gości – według układu pomieszczeń można powiedzieć, że wedle dzisiejszej nomenklatury było to dziewięć apartamentów. W trzecim etapie powstały dwa dodatkowe skrzydła. Aneks po zachodniej stronie nie zachował się a o jego istnieniu świadczą ślady na zachodniej szczytowej ścianie dworca można dostrzec pozostałości po oknach i boniowaniu, które tam było pierwotnie.  


Stacja wraz z tworząc się wokół niej osadą, zamieszkała początkowo wyłącznic przez obsługę kolei, nazwana została Granicą. Zadecydowało o tym położenie dworca przy ówczesnej granicy z Austrią. Dworzec powstał na pustkowiu, w pewnym oddaleniu od wsi, a usytuowano go dość nietypowo między torami kolejowymi. Cała zabudowa stacji zwrócona jest w kierunku torów.  
Do czasu wybudowania w [[1859]] roku [[Dworzec kolejowy Sosnowiec Główny|dworca głównego w Sosnowcu]] – funkcjonował jako dworzec najwyższej, pierwszej klasy. To wiązało się m.in. z jakością obsługi oraz liczbą żołnierzy, którzy pełnili wtedy funkcję dzisiejszej straży granicznej.
 
Stacja wraz z tworząc się wokół niej osadą, zamieszkała początkowo wyłącznic przez obsługę kolei, nazwana została [[Maczki (Sosnowiec)|Granicą]]. Zadecydowało o tym położenie dworca przy ówczesnej granicy z Austrią. Dworzec powstał na pustkowiu, w pewnym oddaleniu od wsi, a usytuowano go dość nietypowo między torami kolejowymi. Cała zabudowa stacji zwrócona jest w kierunku torów.  


==Architektura==
==Architektura==
Gmach dworca zaprojektował Henryk Marconi, jeden z najwybitniejszych architektów pierwszej połowy XIX w. Okazała neorenesansowa bryła założona została na planie wydłużonego prostokąta o imponującej długości 230 m. Budowla charakteryzuje się prostotą formy, symetrią i osiowością. W elewacjach dekorowana była boniowaniem i charakteryzowała się wydatnym kostkowym gzymsem (zlikwidowanym po II wojnic światowej).
Według publikacji Stanisława Łozy ("Architekci i budowniczowie w Polsce" z [[1954]]) gmach dworca zaprojektował [[Henryk Marconi]], jeden z najwybitniejszych architektów pierwszej połowy XIX w. Według badań Jacka Jakubka dworzec powstał według projektu Teofila Schillera (uczeń Marconiego i ojciec Stanisława Szyllera).
 
Okazała neorenesansowa bryła założona została na planie wydłużonego prostokąta o imponującej długości 230 m. Budowla charakteryzuje się prostotą formy, symetrią i osiowością. W elewacjach dekorowana była boniowaniem i charakteryzowała się wydatnym kostkowym gzymsem (zlikwidowanym po II wojnic światowej).


==Znaczenie dworca==
==Znaczenie dworca==
Dworzec był miejscem ekspedycji osobowej i towarowej, a zarazem pełnił funkcje reprezentacyjne. W jego wnętrzach mieściły się pokoje dla podróżującego cara i jego rodziny. Wnętrza tzw. apartamentów dworskich,
Dworzec był miejscem ekspedycji osobowej i towarowej, a zarazem pełnił funkcje reprezentacyjne. W jego wnętrzach mieściły się pokoje dla podróżującego cara i jego rodziny. Wnętrza tzw. apartamentów dworskich, znajdujących się na piętrze wyposażone były w okazal e meble i marmurowe kominki, a ściany pomieszczeń zdobiły polichromie. Na parterze mieściły się poczekalnie dla podróżnych klasy I, II i III, połączone z restauracjami i bufetami. Restauracje I klasy zachwycały wytwornym, eleganckim wystrojem. W budynku znajdował się również kantor wymiany pieniędzy. Obok dworca powstał zaprojektowany przez Marconiego
znajdujących się na piętrze wyposażone były w okazale meble i marmurowe kominki, a ściany pomieszczeń zdobiły polichromie. Na parterze mieściły się poczekalnie dla podróżnych klasy I, II i III, połączone z restauracjami i bufetami. Restauracje I klasy zachwycały wytwornym, eleganckim wystrojem. W budynku znajdował się również kantor wymiany pieniędzy. Obok dworca powstał zaprojektowany przez Marconiego
budynek komory celnej.
budynek komory celnej.


Linia 19: Linia 50:


==Okres utraty znaczenia==
==Okres utraty znaczenia==
[[Plik:Wiki._Plan_stacji_kolejowych_w_Granicy_12_796_7_190a.jpg|thumb|200px|Plan stacji w Granicy-IX.1918]]
Znaczenie osady, a wraz z nim całego zespołu dworcowego, ulegało stopniowemu osłabieniu po przeprowadzeniu linii kolejowej przez [[Sosnowiec]] i utworzeniu tutaj [[Dworzec kolejowy Sosnowiec Główny|stacji nadgranicznej]]. Dalszy spadek roli osady jako ważnego węzła kolejowego ma związek z odzyskaniem niepodległości i zlikwidowaniem granicy z Austrią. Wtedy także aktualność straciła nazwa miejscowości. Zmieniono ją na Uroczysko, a w [[1925]] r. nadano jej obecną nazwę [[Maczki (Sosnowiec)|Maczki]].
Znaczenie osady, a wraz z nim całego zespołu dworcowego, ulegało stopniowemu osłabieniu po przeprowadzeniu linii kolejowej przez [[Sosnowiec]] i utworzeniu tutaj [[Dworzec kolejowy Sosnowiec Główny|stacji nadgranicznej]]. Dalszy spadek roli osady jako ważnego węzła kolejowego ma związek z odzyskaniem niepodległości i zlikwidowaniem granicy z Austrią. Wtedy także aktualność straciła nazwa miejscowości. Zmieniono ją na Uroczysko, a w [[1925]] r. nadano jej obecną nazwę [[Maczki (Sosnowiec)|Maczki]].


Przez długi czas dworzec w Granicy nie był rozbudowywany. Dopiero na przełomie XIX i XX w. dokonano wielu istotnych zmian, m.in. przedłużono na całą długość budowli wiaty peronowe i w pewnym zakresie
Przez długi czas dworzec w Granicy nie był rozbudowywany. Dopiero na przełomie XIX i XX w. dokonano wielu istotnych zmian, m.in. przedłużono na całą długość budowli wiaty peronowe i w pewnym zakresie
zmieniono wystrój wnętrz. Z tego okresu pochodzą - zachowane do tej pory - stiuki i stolarka. Poważne remonty dworca przeprowadzono w latach 30. XX w. i po II wojnie światowej.  
zmieniono wystrój wnętrz. Z tego okresu pochodzą - zachowane do tej pory - stiuki i stolarka. Poważne remonty dworca przeprowadzono w latach 30. XX w. i po II wojnie światowej.


==Ostatnie lata funkcjonowania==
==Ostatnie lata funkcjonowania==
[[2004]] obecnie budynek znajduje się w bardzo złym stanic technicznym. Użyteczność dworca została znacznie ograniczona w ciągu doby zatrzymywało się tutaj tylko kilka pociągów osobowych. Nieczynne były kasy, zamknięto poczekalnie, okna są „zabite” deskami, a drzwi wejściowe zamurowane. Zabytkowy dworzec w Maczkach oczekuje na odrestaurowanie. <br>
[[2004]] obecnie budynek znajduje się w bardzo złym stanic technicznym. Użyteczność dworca została znacznie ograniczona w ciągu doby zatrzymywało się tutaj tylko kilka pociągów osobowych. Nieczynne były kasy, zamknięto poczekalnie, okna są „zabite” deskami, a drzwi wejściowe zamurowane. Zabytkowy dworzec w Maczkach oczekuje na odrestaurowanie. <br>
Od roku [[2009]] na dworcu nie zatrzymuje się już żaden pociąg.
Od roku [[2009]] na dworcu nie zatrzymuje się już żaden pociąg.
[[25 lipca]] [[2014]] podpisano list intencyjny przez PKP i Politechnikę Śląską. List intencyjny w tej sprawie podpisali: JM Rektor Politechniki Śląskiej prof. inż. Andrzej Karbownik oraz Prezes Zarządu PKP Jakub Karnowski. W uroczystości wziął udział Wojewoda Śląski Piotr Litwa. Placówka miała zostać otwarta 1 października 2016 roku. Docelowo miało się tam kształcić 250 studentów. Patronat nad projektem utworzenia Centrum Naukowo-Dydaktyczne Transportu Kolejowego objęło Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju.
 
Dwa lata później, w lipcu [[2016]] roku, PKP wybrały konsorcjum złożone z gliwickiej firmy PA Nova, wrocławskiej Grupy Budowlanej TWS i Przedsiębiorstwa Inżynieryjnego Socar z Żarek Letnisko. We wrześniu [[2016]] roku rozpoczęła się przebudowa i rewitalizacja dworca w Maczkach. Wskazane przez PKP konsorcjum miało przekształcić dworzec w '''Centrum Naukowo-Dydaktyczne Transportu Kolejowego Politechniki Śląskiej'''. Ostatecznie Politechnika Śląska wycofała się z inwestycji.
 
We wrześniu 2017 r. prace rewitalizacyjne zostały przerwane, Politechnika Śląska odstąpiła od umowy tłumacząc, że przepisy uniemożliwiają uczelniom tworzenie zamiejscowych ośrodków dydaktycznych a jedynie - droższe - wydziały zamiejscowe.


[[Plik:Maczki.jpg|200px]]
[[Plik:Maczki.jpg|200px]]
Linia 35: Linia 72:
<gallery>
<gallery>
Plik:Pocztowka sosnowiec granica 0001.jpg  
Plik:Pocztowka sosnowiec granica 0001.jpg  
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis zdjęcia:  
Plik:Pocztowka sosnowiec granica dworzec 0003.jpg|Wnętrze Dworca na Granicy
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis zdjęcia:
Plik:Pocztowka sosnowiec granica dworzec 0004.jpg|Peron Dworca na Granicy
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis zdjęcia:  
Plik:Pocztowka sosnowiec granica dworzec 0005.jpg|Dworzec na Granicy
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis zdjęcia:
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis zdjęcia:  
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis zdjęcia:  
</gallery>
</gallery>


== Bibliografia ==
== Bibliografia ==
*{{Cytuj książkę  | nazwisko = Śmiałek| imię = Małgorzata |nazwisko2= |imię2= | tytuł = Sosnowieckie ABC, tom III | data =[[2004]] | wydawca = [[Muzeum w Sosnowcu]] | miejsce =  | isbn = 83-89199-11-4 | strony = 14-15}}
# {{Cytuj książkę  | nazwisko = Śmiałek| imię = Małgorzata |nazwisko2= |imię2= | tytuł = [[Sosnowieckie ABC (3)|Sosnowieckie ABC, tom III]] | data =[[2004]] | wydawca = [[Muzeum w Sosnowcu]] | miejsce =  | isbn = 83-89199-11-4 | strony = 14-15}}
# {{Cytuj książkę  | nazwisko = Jakubek| imię = Jacek |nazwisko2= |imię2= | tytuł = Od Granicy do Maczek. Historia budowlana dworca kolejowego Sosnowiec-Maczki | data =[[2020]] | wydawca = [[Miejski Dom Kultury Kazimierz]] | miejsce = [[Sosnowiec]] | isbn = 978-83-64219-55-9 }}
 
== Materiały filmowe ==
<videoflash>DgHvucXE1Fo</videoflash>


[[Kategoria:Zabytki|Sosnowiec, Dworzec kolejowy Sosnowiec Maczki]]
[[Kategoria:Zabytki|Sosnowiec, Dworzec kolejowy Sosnowiec Maczki]]
Linia 51: Linia 93:
[[Kategoria:Kolej Warszawsko-Wiedeńska w Zagłębiu Dąbrowskim|Dworzec kolejowy Sosnowiec-Maczki]]
[[Kategoria:Kolej Warszawsko-Wiedeńska w Zagłębiu Dąbrowskim|Dworzec kolejowy Sosnowiec-Maczki]]
[[Kategoria:Dworce, stacje i przystanki kolejowe|Sosnowiec-Maczki]]
[[Kategoria:Dworce, stacje i przystanki kolejowe|Sosnowiec-Maczki]]
[[Kategoria:Maczki]]

Aktualna wersja na dzień 18:30, 16 kwi 2022

Stacje i przystanki kolejowe w Zagłębiu Dąbrowskim
Sosnowiec Maczki
Sosnowiec Maczki
Dworzec Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej w Maczkach
Miejscowość Sosnowiec
Adres Maczki
Data otwarcia 1848
Poprzednie nazwy Maczki Granica, Maczki Uroczysko
Dane techniczne
Liczba peronów 3
Liczba krawędzi
peronowych
3
Kasy Nie
Przejścia nadziemne Tak
Przejścia podziemne Nie
Linie kolejowe
  • 133 Dąbrowa Górnicza Ząbkowice – Kraków Główny
  • 163 Sosnowiec Kazimierz – Sosnowiec Maczki
  • 666 Sosnowiec Maczki – Jaworzno Szczakowa
  • 667 Sosnowiec Maczki – Długoszyn
Dworzec kolejowy Sosnowiec Maczki
Dworzec kolejowy Sosnowiec Maczki

Dworzec Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej w Maczkach - należy do cennych obiektów architektonicznych Sosnowca - w 1967 r. wpisany został do rejestru zabytków.

Historia

Wybudowano go w latach 1847 - 1848 / 1850 po przeprowadzeniu linii kolejowej w okolicach ówczesnej wsi Macki. Oprócz budynku dworca do użytku oddano wówczas parowozownię i komorę celną. Uroczyste otwarcie trasy kolejowej nastąpiło w dniu 13 października 1848 r. Budynek dworca pierwotnie parterowy, rozbudowany w drugim etapie o piętro[1]. Na piętrze powstały pokoje mieszkalne dla dostojnych gości – według układu pomieszczeń można powiedzieć, że wedle dzisiejszej nomenklatury było to dziewięć apartamentów. W trzecim etapie powstały dwa dodatkowe skrzydła. Aneks po zachodniej stronie nie zachował się a o jego istnieniu świadczą ślady na zachodniej szczytowej ścianie dworca można dostrzec pozostałości po oknach i boniowaniu, które tam było pierwotnie.

Do czasu wybudowania w 1859 roku dworca głównego w Sosnowcu – funkcjonował jako dworzec najwyższej, pierwszej klasy. To wiązało się m.in. z jakością obsługi oraz liczbą żołnierzy, którzy pełnili wtedy funkcję dzisiejszej straży granicznej.

Stacja wraz z tworząc się wokół niej osadą, zamieszkała początkowo wyłącznic przez obsługę kolei, nazwana została Granicą. Zadecydowało o tym położenie dworca przy ówczesnej granicy z Austrią. Dworzec powstał na pustkowiu, w pewnym oddaleniu od wsi, a usytuowano go dość nietypowo między torami kolejowymi. Cała zabudowa stacji zwrócona jest w kierunku torów.

Architektura

Według publikacji Stanisława Łozy ("Architekci i budowniczowie w Polsce" z 1954) gmach dworca zaprojektował Henryk Marconi, jeden z najwybitniejszych architektów pierwszej połowy XIX w. Według badań Jacka Jakubka dworzec powstał według projektu Teofila Schillera (uczeń Marconiego i ojciec Stanisława Szyllera).

Okazała neorenesansowa bryła założona została na planie wydłużonego prostokąta o imponującej długości 230 m. Budowla charakteryzuje się prostotą formy, symetrią i osiowością. W elewacjach dekorowana była boniowaniem i charakteryzowała się wydatnym kostkowym gzymsem (zlikwidowanym po II wojnic światowej).

Znaczenie dworca

Dworzec był miejscem ekspedycji osobowej i towarowej, a zarazem pełnił funkcje reprezentacyjne. W jego wnętrzach mieściły się pokoje dla podróżującego cara i jego rodziny. Wnętrza tzw. apartamentów dworskich, znajdujących się na piętrze wyposażone były w okazal e meble i marmurowe kominki, a ściany pomieszczeń zdobiły polichromie. Na parterze mieściły się poczekalnie dla podróżnych klasy I, II i III, połączone z restauracjami i bufetami. Restauracje I klasy zachwycały wytwornym, eleganckim wystrojem. W budynku znajdował się również kantor wymiany pieniędzy. Obok dworca powstał zaprojektowany przez Marconiego budynek komory celnej.

W 1884 r. przez Granicę przeprowadzono drugą linię kolejową odcinek Drogi Żelaznej lwangrodzko-Dąbrowskiej , która łączyła Iwanogród (Dęblin) z Dąbrową Górniczą. Dla potrzeb tej kolei powstał tzw. młodszy dworzec zniszczony w okresie okupacji hitlerowskiej.

Granica rozwinęła się w duży ośrodek kolejowy. W latach 1848 - 1859 była jedyną stacją nadgraniczną Cesarstwa Rosyjskiego. Krzyżowały się tu drogi Rosji, Prus i Austro-Węgier.

Okres utraty znaczenia

Plan stacji w Granicy-IX.1918

Znaczenie osady, a wraz z nim całego zespołu dworcowego, ulegało stopniowemu osłabieniu po przeprowadzeniu linii kolejowej przez Sosnowiec i utworzeniu tutaj stacji nadgranicznej. Dalszy spadek roli osady jako ważnego węzła kolejowego ma związek z odzyskaniem niepodległości i zlikwidowaniem granicy z Austrią. Wtedy także aktualność straciła nazwa miejscowości. Zmieniono ją na Uroczysko, a w 1925 r. nadano jej obecną nazwę Maczki.

Przez długi czas dworzec w Granicy nie był rozbudowywany. Dopiero na przełomie XIX i XX w. dokonano wielu istotnych zmian, m.in. przedłużono na całą długość budowli wiaty peronowe i w pewnym zakresie zmieniono wystrój wnętrz. Z tego okresu pochodzą - zachowane do tej pory - stiuki i stolarka. Poważne remonty dworca przeprowadzono w latach 30. XX w. i po II wojnie światowej.

Ostatnie lata funkcjonowania

2004 obecnie budynek znajduje się w bardzo złym stanic technicznym. Użyteczność dworca została znacznie ograniczona w ciągu doby zatrzymywało się tutaj tylko kilka pociągów osobowych. Nieczynne były kasy, zamknięto poczekalnie, okna są „zabite” deskami, a drzwi wejściowe zamurowane. Zabytkowy dworzec w Maczkach oczekuje na odrestaurowanie.
Od roku 2009 na dworcu nie zatrzymuje się już żaden pociąg. 25 lipca 2014 podpisano list intencyjny przez PKP i Politechnikę Śląską. List intencyjny w tej sprawie podpisali: JM Rektor Politechniki Śląskiej prof. inż. Andrzej Karbownik oraz Prezes Zarządu PKP Jakub Karnowski. W uroczystości wziął udział Wojewoda Śląski Piotr Litwa. Placówka miała zostać otwarta 1 października 2016 roku. Docelowo miało się tam kształcić 250 studentów. Patronat nad projektem utworzenia Centrum Naukowo-Dydaktyczne Transportu Kolejowego objęło Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju.

Dwa lata później, w lipcu 2016 roku, PKP wybrały konsorcjum złożone z gliwickiej firmy PA Nova, wrocławskiej Grupy Budowlanej TWS i Przedsiębiorstwa Inżynieryjnego Socar z Żarek Letnisko. We wrześniu 2016 roku rozpoczęła się przebudowa i rewitalizacja dworca w Maczkach. Wskazane przez PKP konsorcjum miało przekształcić dworzec w Centrum Naukowo-Dydaktyczne Transportu Kolejowego Politechniki Śląskiej. Ostatecznie Politechnika Śląska wycofała się z inwestycji.

We wrześniu 2017 r. prace rewitalizacyjne zostały przerwane, Politechnika Śląska odstąpiła od umowy tłumacząc, że przepisy uniemożliwiają uczelniom tworzenie zamiejscowych ośrodków dydaktycznych a jedynie - droższe - wydziały zamiejscowe.

Maczki.jpg Maczki (1).jpg Maczki (2).jpg

Galeria

Bibliografia

  1. Małgorzata Śmiałek: Sosnowieckie ABC, tom III. Muzeum w Sosnowcu, 2004, s. 14-15. ISBN 83-89199-11-4. 
  2. Jacek Jakubek: Od Granicy do Maczek. Historia budowlana dworca kolejowego Sosnowiec-Maczki. Sosnowiec: Miejski Dom Kultury Kazimierz, 2020. ISBN 978-83-64219-55-9. 

Materiały filmowe

<videoflash>DgHvucXE1Fo</videoflash>