Środula (Sosnowiec): Różnice pomiędzy wersjami

Z WikiZagłębie
Nie podano opisu zmian
Linia 42: Linia 42:
==Historia==
==Historia==
[[Plik:Reklama 1921 Będzin Sosnowiec Zakłady Chemiczne Grodzisk 01.JPG|thumb|300px|Reklama Fabryki Chemicznej [[1921]]]]
[[Plik:Reklama 1921 Będzin Sosnowiec Zakłady Chemiczne Grodzisk 01.JPG|thumb|300px|Reklama Fabryki Chemicznej [[1921]]]]
Dokładny czas powstania Środuli jest nieznany. Wiadomo, że w [[1645]] na drodze wiodącej z Będzina do Mysłowic istniała osada karczmarska o tej nazwie.  
Dokładny czas powstania Środuli jest nieznany. Wiadomo, że w [[1645]] na drodze wiodącej z Będzina do Mysłowic istniała osada karczmarska o tej nazwie<ref name="słownik">{{cytuj stronę|url=http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/166|tytuł=Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola, Warszawa 1890, s. 166.|data dostępu=2022-01-18}}</ref>.  


Historycznie należała do dóbr Zagórza. Do [[1880]] roku stał tutaj folwark wybudowany w bliżej nie określonym czasie. W drugiej połowie XIX wieku osada była własnością Gwarectwa von Kramsty, które wydzierżawiło ją W. Meyherholdowi. Na znaczeniu zyskała, gdy w okolicy powstały zakłady przemysłowe Fitznera-Gampera, przędzalnia Schóna, fabryki chemiczne na Środulce.
Historycznie należała do dóbr [[Zagórze (Sosnowiec)|Zagórza]]. Do [[1880]] roku stał tutaj folwark wybudowany w bliżej nie określonym czasie. W drugiej połowie XIX wieku osada była własnością [[Gwarectwo von Kramsta|Gwarectwa von Kramsty]], które wydzierżawiło ją [[Wilhelm Meyerhold|W. Meyherholdowi]]<ref name="słownik" />. Na znaczeniu zyskała, gdy w okolicy powstały zakłady przemysłowe [[Fabryka Kotłów Parowych W. Fitzner i K. Gamper|Fitznera-Gampera]], [[Intertex|przędzalnia Schóna]], fabryki chemiczne na Środulce.


Pierwotnie większość zabudowy Środuli stanowiły domy wzniesione głównie z kamieni wapiennych (surowiec pozyskiwano w wielu okolicznych odkrywkach) z dodatkiem czerwonej cegły.
Pierwotnie większość zabudowy Środuli stanowiły domy wzniesione głównie z kamieni wapiennych (surowiec pozyskiwano w wielu okolicznych odkrywkach: Dolna Środula, Pekin-Zagórze) z dodatkiem czerwonej cegły.


W [[1914]] Środula została włączona do [[Sosnowiec|Sosnowca]].
W [[1914]] Środula została włączona do [[Sosnowiec|Sosnowca]].
Linia 54: Linia 54:
[[Plik:Będzin, Sosnowiec Plan getta.jpg|thumb|200px]]
[[Plik:Będzin, Sosnowiec Plan getta.jpg|thumb|200px]]


W okresie II Wojny Światowej wysiedlono Polaków, a na ich miejsce zesłano ludność wyznania mojżeszowego, spędzoną tu z całego Zagłębia, tworząc [[Getto na Środuli|getto]]. Istniało ono do [[1943]] roku, kiedy to podczas akcji likwidacji getta większość jego mieszkańców trafiła do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu lub zginęła.
W okresie II Wojny Światowej wysiedlono Polaków, a na ich miejsce zesłano ludność wyznania mojżeszowego, spędzoną tu z całego Zagłębia, tworząc [[Getto na Środuli|getto]]. Istniało ono do [[1943]] roku, kiedy to podczas akcji likwidacji getta większość jego mieszkańców trafiła do [https://pl.wikipedia.org/wiki/Auschwitz-Birkenau obozów koncentracyjnych i zagłady w Oświęcimiu] lub zginęła.
 
Od lat 70-tych ubiegłego wieku zaczęło się stopniowe wyburzanie starych środulskich domów w obszarze Górnej Środuli i budowa istniejącego do dziś osiedla bloków z [https://pl.wikipedia.org/wiki/Technologia_wielkopłytowa wielkiej płyty].
 
W 2001 roku w części dzielnicy [[Konstantynów (Sosnowiec)|Konstantynów]] wybudowano [[Centrum Handlowe Plejada|centrum handlowego „Plejada”]]. Powstało ono głównie na terenach [[Huta "Katarzyna" (Sosnowiec)|Huty Buczka]] w miejscu zlikwidowanej w 1983 roku [[Hałda huty "Katarzyna" w Sosnowcu - Konstantynowie|hałdy hutniczej]]. 


Od lat 70-tych ubiegłego wieku zaczęło się stopniowe wyburzanie starych środulskich domów i budowa istniejącego do dziś osiedla bloków z wielkiej płyty. Na przełomie XX i XXI wieku w wyniku budowy [[Centrum Handlowe Plejada|centrum handlowego „Plejada”]] nastąpiły dalsze wyburzenia starych zabudowań. Zrównano m.in. z ziemią sporą część zabudowań nazywanych potocznie „barakami”, które według opinii wielu mieszkańców stanowiło jedno z najniebezpieczniejszych miejsc w Sosnowcu.
W 2013 roku powstała pierwsza publikacja opisująca całościowo historię Środuli pt: "Środula - historia zapomnianej dzielnicy 1612-1970", autor Artur Żak.
W 2013 roku powstała pierwsza publikacja opisująca całościowo historię Środuli pt: "Środula - historia zapomnianej dzielnicy 1612-1970", autor Artur Żak.
W 2021 roku w Górnej Środuli rozpoczęto budowę Nowej Środuli - pierwszych w dzielnicy bloków mieszkalnych od lat 90-tych XX więku. W tym samym roku firma Euro Mall rozpoczęła budowę parku handlowego sąsiadującego z CH Plejada.


==Galeria==
==Galeria==
Linia 91: Linia 96:
*"Sosnowiec znany i nieznany" - Jan Przemsza Zieliński 1997r.  
*"Sosnowiec znany i nieznany" - Jan Przemsza Zieliński 1997r.  
*"Środula - historia zapomnianej dzielnicy 1612-1970", Artur Żak, ISBN 9788361975496
*"Środula - historia zapomnianej dzielnicy 1612-1970", Artur Żak, ISBN 9788361975496
==Przypisy==
<references/>





Wersja z 00:10, 19 sty 2022

Herb Sosnowca Środula
dzielnica Sosnowca
Status dzielnica
W granicach Sosnowca od 1914
Kod pocztowy 41-219

Informacje ogólne

Panorama dzielnicy
Panorama osiedla

Środula - dzielnica znajdująca od się w północnej części Sosnowca. Graniczy z Zagórzem, Pogonią i Sielcem, a miasta, które sąsiadują ze Środulą to Będzin i Dąbrowa Górnicza.

Na obszarze dzielnicy wyróżnić można:

Historia

Reklama Fabryki Chemicznej 1921

Dokładny czas powstania Środuli jest nieznany. Wiadomo, że w 1645 na drodze wiodącej z Będzina do Mysłowic istniała osada karczmarska o tej nazwie[1].

Historycznie należała do dóbr Zagórza. Do 1880 roku stał tutaj folwark wybudowany w bliżej nie określonym czasie. W drugiej połowie XIX wieku osada była własnością Gwarectwa von Kramsty, które wydzierżawiło ją W. Meyherholdowi[1]. Na znaczeniu zyskała, gdy w okolicy powstały zakłady przemysłowe Fitznera-Gampera, przędzalnia Schóna, fabryki chemiczne na Środulce.

Pierwotnie większość zabudowy Środuli stanowiły domy wzniesione głównie z kamieni wapiennych (surowiec pozyskiwano w wielu okolicznych odkrywkach: Dolna Środula, Pekin-Zagórze) z dodatkiem czerwonej cegły.

W 1914 Środula została włączona do Sosnowca.

Intensywnie rozbudowywała się Środula po I wojnie światowej. Ciekawostką jest, iż wszystkie ulice równoleżnikowe Środuli otrzymały imiona pisarzy, a południkowe malarzy i rzeźbiarzy (dziś układ ten jest mocno zaburzony).

Będzin, Sosnowiec Plan getta.jpg

W okresie II Wojny Światowej wysiedlono Polaków, a na ich miejsce zesłano ludność wyznania mojżeszowego, spędzoną tu z całego Zagłębia, tworząc getto. Istniało ono do 1943 roku, kiedy to podczas akcji likwidacji getta większość jego mieszkańców trafiła do obozów koncentracyjnych i zagłady w Oświęcimiu lub zginęła.

Od lat 70-tych ubiegłego wieku zaczęło się stopniowe wyburzanie starych środulskich domów w obszarze Górnej Środuli i budowa istniejącego do dziś osiedla bloków z wielkiej płyty.

W 2001 roku w części dzielnicy Konstantynów wybudowano centrum handlowego „Plejada”. Powstało ono głównie na terenach Huty Buczka w miejscu zlikwidowanej w 1983 roku hałdy hutniczej.

W 2013 roku powstała pierwsza publikacja opisująca całościowo historię Środuli pt: "Środula - historia zapomnianej dzielnicy 1612-1970", autor Artur Żak.

W 2021 roku w Górnej Środuli rozpoczęto budowę Nowej Środuli - pierwszych w dzielnicy bloków mieszkalnych od lat 90-tych XX więku. W tym samym roku firma Euro Mall rozpoczęła budowę parku handlowego sąsiadującego z CH Plejada.

Galeria

Środulka na planie Sosnowca z 1907 roku

Na dawnej fotografii

Ciekawostki

Zobacz także

Bibliografia

  • Małgorzata Śmiałek, Dzielnice Sosnowca - Zarys dziejów
  • "Z przeszłości Zagłębia Dąbrowskiego i okolicy" tom IV - Sosnowiec - Marian Kantor Mirski (reedycja 1991r)
  • "Sosnowiec znany i nieznany" - Jan Przemsza Zieliński 1997r.
  • "Środula - historia zapomnianej dzielnicy 1612-1970", Artur Żak, ISBN 9788361975496

Przypisy